در جریان برگزاری نمایشگاه بین‌المللی الکامپ در تاریخ ۱۱ شهریور ۱۴۰۵، پاویون اتاق بازرگانی تهران (سالن ۳۸) میزبان یکی از کلیدی‌ترین رویدادهای تخصصی حوزه تحول دیجیتال تحت عنوان الکامپ تاکز (ELECOM TALKS) بود. این رویداد با همکاری مرکز داوری اتاق بازرگانی تهران، مجمع تشکل‌های دانش‌بنیان ایران و سندیکای شناسا (سندیکای شرکت‌های شناسایی و مکان یابی رادیویی) برگزار شد.
سندیکای شناسا به‌عنوان نهاد پیشرو در توسعه اکوسیستم فناوری‌های شناسایی رادیویی (RFID)، سامانه‌های مکان‌یابی دقیق (RTLS) و اینترنت اشیاء صنعتی (IIoT)، با هدف هدایت صنایع کشور به سمت بهره‌وری پایدار، پنل تخصصی «بهینه‌سازی مصرف انرژی در صنعت» را با حضور مدیران ارشد صنعتی و نخبگان این حوزه ترتیب داد. در این نشست، پرسش‌های راهبردی و فنی توسط جناب آقای مهندس غنی‌زاده (مدیر و مجری پنل) مطرح شد و کارشناسان برجسته به تشریح راهکارهای عملیاتی پرداختند.
1- معماری استاندارد IoT صنعتی و چالش توقف در فاز پایلوت
پرسش مهندس غنی‌زاده (عضو هیئت مدیره سندیکای شناسا): معماری استاندارد سیستم‌های مدیریت هوشمند انرژی (EMS) چیست و چرا بسیاری از پروژه‌ها پس از مرحله پایلوت (Pilot) متوقف می‌شوند؟
پاسخ مهندس حمیدرضا کربلائیان (مدیریت هوشمندسازی شرکت مگفا): معماری استاندارد از لایه سخت‌افزار تا تصمیم‌گیری شامل زنجیره زیر است:
دلیل اصلی شکست پروژه‌ها پس از فاز آزمایشی، فقدان شاخص‌های کلیدی عملکرد (KPI) اقتصادی و عدم اتصال پروژه به بازگشت سرمایه است. برای مقیاس‌پذیری، پروژه باید از گلوگاه‌های پرمصرف آغاز شده و مدل توسعه مالی شفاف داشته باشد.
2- اولویت‌بندی نقاط مصرف و یکپارچه‌سازی اندازه‌گیری
پرسش مهندس غنی‌زاده: در یک مجتمع صنعتی، اولویت‌بندی استقرار سنسورها و تجهیزات مانیتورینگ مصرف انرژی باید بر چه اساسی انجام شود؟
پاسخ مهندس علی جمالیان (عضو هیئت‌مدیره سندیکای شناسا): اصل بنیادین در اینترنت اشیاء صنعتی چرخه «اندازه‌گیری اتصال تحلیل اقدام» (Measure Connect Analyze Act) است. اولویت‌بندی باید روی مصرف‌کننده‌های ماژور مانند کمپرسورهای هوای فشرده، الکتروموتورهای سنگین، بویلرها و کوره‌ها متمرکز شود؛ نقاطی که بیشترین تلفات پنهان را دارند.
3- توجیه اقتصادی، قراردادهای ESCO و اثبات صرفه‌جویی
پرسش مهندس غنی‌زاده: توجیه اقتصادی پروژه‌های هوشمندسازی انرژی بر چه پایه‌ای محاسبه می‌شود و صنایع چگونه می‌توانند ریسک سرمایه‌گذاری را مدیریت کنند؟
پاسخ مهندس پویا قادسی (عضو هیئت‌مدیره سندیکای شناسا): نخستین گام، تدوین خط مبنای مصرف انرژی (Energy Baseline) است. راهکار نوین برای صنایع، بهره‌گیری از مدل شرکت‌های خدمات انرژی (ESCO) و قراردادهای مبتنی بر عملکرد (Performance-Based Contracts) است؛ جایی که سرمایه‌گذاری از محل صرفه‌جویی محقق‌شده بازپرداخت می‌شود. همچنین استقرار متدولوژی‌های سنجش و راستی‌آزمایی (M&V) جهت اثبات دقیق میزان کاهش مصرف ضروری است.
4- استانداردسازی، قابلیت تبادل داده و جلوگیری از وابستگی به تأمین‌کننده
پرسش مهندس غنی‌زاده: بزرگ‌ترین چالش فنی در استقرار پلتفرم‌های IoT چیست و چگونه از قفل‌شدگی به تأمین‌کننده (Vendor Lock-in) جلوگیری کنیم؟
پاسخ مهندس پویا قادسی (عضو هیئت‌مدیره سندیکای شناسا): نبود استانداردهای باز و عدم هم‌کنش‌پذیری (Interoperability) از موانع اصلی توسعه است. صنایع باید پروتکل‌های استاندارد باز نظیر MQTT و OPC UA را الزامی کنند تا تجهیزات تولیدکنندگان مختلف بتوانند داده‌های خود را در یک بستر واحد به اشتراک بگذارند.
5- توسعه منابع انسانی و پر کردن شکاف مهارتی
پرسش مهندس غنی‌زاده: برای پیاده‌سازی و نگهداری سیستم‌های مدیریت هوشمند انرژی چه ساختار مهارتی و تیمی در صنایع مورد نیاز است؟
پاسخ مهندس پویا قادسی (عضو هیئت‌مدیره سندیکای شناسا): شکاف اصلی صنایع امروز، کمبود نیروهای میان‌رشته‌ای است. یک تیم بهینه‌سازی هوشمند باید ترکیبی متوازن از متخصصان مهندسی انرژی/برق، کارشناسان اتوماسیون صنعتی (OT)، مهندسان شبکه و امنیت IoT، و تحلیل‌گران داده و یادگیری ماشین (AI/Data) باشد تا حلقه تبدیل داده خام به ارزش صنعتی کامل شود.
جمع‌بندی و نقشه راه اقدام صنعتی
در پایان نشست، اعضای پنل به یک اجماع راهبردی برای پیاده‌سازی طرح‌های کلان ملی و شرکتی دست یافتند:
«صنعت امروز به صرفِ تولید حجم بیشتری از داده نیاز ندارد؛ بلکه به داده‌های باکیفیت و ساختاریافته‌ای نیاز دارد که بتواند منجر به تصمیم‌گیری دقیق‌تر، اتوماسیون هوشمند و کاهش پایدار مصرف انرژی گردد.»
برای شروع تحول انرژی در صنایع بزرگ، سه‌گانه «ایجاد خط مبنای انرژی»، «توسعه زیرساخت پایش و کنترل هوشمند IoT» و «تعریف مدل اقتصادی مبتنی بر بازگشت سرمایه (ROI)» پیش‌نیازهای غیرقابل‌انکار برای تضمین موفقیت پروژه‌ها خواهند بود.
سندیکای شناسا پیشرو در نو آوری و تحول دیجیتال