گفتگوی افشین کلاهی رئیس سندیکای شناسا و حسن کاظمی رئیس توسعه صادرات تجهیزات صنعت نفت
تحول دیجیتال و گذار به اقتصاد مبتنی بر داده، دیگر صرفا یک انتخاب تجاری نیست؛ بلکه ضرورتی راهبردی برای پایداری صنایع و حفظ استقلال اقتصادی کشور محسوب می‌شود.
اقتصاد دیجیتال و هوشمندسازی انرژی؛ پنجره‌ای رو به آینده با نقش‌آفرینی بخش خصوصی
در جریان بیست‌ونهمین نمایشگاه بین‌المللی الکامپ و پنل تخصصی «انرژی پایدار با اینترنت اشیاء»، مهندس افشین کلاهی، رئیس هیئت‌مدیره «سندیکای شرکت‌های شناسایی، مکان‌یابی رادیویی و تجهیزات نقشه‌برداری (شناسا)»، به واکاوی نقش محوری فناوری‌های نوین در مدیریت بحران انرژی، الزامات حاکمیتی در توسعه اقتصاد دیجیتال و لزوم اعتماد به ظرفیت بخش خصوصی پرداخت.
۱- هوشمندسازی و اینترنت اشیاء؛ راهکار عملیاتی عبور از ناترازی انرژی
یکی از اساسی‌ترین چالش‌های کنونی صنایع کشور، ناترازی گسترده انرژی و عدم بهره‌وری در خطوط تولید و بخش خانگی است. به باور افشین کلاهی، حل این معضل بدون بهره‌گیری از فناوری‌های رهگیری، سنسورهای هوشمند و سیستم‌های پایش داده‌محور امکان‌پذیر نیست:
«صنایع بیش از هر زمان دیگری نیازمند استفاده از سیستم‌های اتوماسیون و ابزارهای هوشمند برای کاهش مصرف انرژی هستند. برای مدیریت مصرف، دسترسی به داده‌های دقیق و قابل اتکا پیش‌شرط اصلی تصمیم‌گیری و اصلاح فرآیندهاست.»
سندیکای شناسا با اتکا به ظرفیت شرکت‌های عضو، در پی آن است تا راهکارهای تخصصی سنجش دقیق، اتوماسیون و مکان‌یابی رادیویی را از طریق فراخوان‌ها و رویدادهای تخصصی به بخش صنعت و ساختمان پیوند زند. فناوری باید به لایه کنترل‌پذیری و تغییر الگوی مصرف ورود کند؛ زیرا نفوذ فناوری در صنایع، سهم بزرگی از ارزش‌افزوده اقتصاد دانش‌بنیان را رقم می‌زند.
۲- هوش مصنوعی؛ فراتر از چت‌بات‌ها و در قلب فرآیندهای عملیاتی
یکی از آسیب‌های رایج در اکوسیستم فناوری کشور، نگاه ابزاری و سطحی به هوش مصنوعی (AI) است. کلاهی با مقایسه وضعیت پذیرش فناوری در ایران و کشورهای پیشرو اروپایی (نظیر دانمارک)، بر نفوذ عمیق هوش مصنوعی در بدنه شرکت‌های کوچک و متوسط (SMEs) تاکید دارد:
• یکپارچه‌سازی در فرآیندهای اصلی: هوش مصنوعی نباید صرفاً ابزاری جانبی یا پاسخ‌گوی امور روزمره اداری باشد؛ بلکه باید در مدیریت زنجیره تأمین، پیش‌بینی بار مصرف انرژی، نگهداری پیش‌گیرانه (Predictive Maintenance) و بهینه‌سازی تولید نقشی بنیادین ایفا کند.
• ارتقای بهره‌وری واقعی: ورود هوش مصنوعی به سیستم‌های عملیاتی، بهره‌وری پایدار و جهش ارزش‌افزوده بنگاه‌ها را تضمین می‌کند.
۳- اقتصاد دیجیتال؛ پنجره فرصتی که به سرعت بسته می‌شود
اقتصاد دیجیتال، فرصتی تکرارنشدنی برای جهش اقتصادی است. کلاهی هشدار می‌دهد که غفلت از این تحول می‌تواند پیامدهای راهبردی سنگینی به همراه داشته باشد:
• خطر وابستگی و سلطه داده‌ای: در صورت از دست رفتن پنجره فرصت نوآوری، فاصله تکنولوژیک کشور با جهان تعمیق یافته و امنیت سایبری و استقلال داده‌ای کشور با تهدید جدی روبه‌رو می‌شود.
• هزینه‌های سیاست‌گذاری نادرست: قوانین خلق‌الساعه، محدودیت‌های زیرساختی، فیلترینگ و قیمت‌گذاری دستوری، امنیت سرمایه‌گذاری بخش خصوصی را مخدوش کرده و به مهاجرت نخبگان دامن می‌زند.
۴- بازتعریف نقش حاکمیت؛ از مداخله‌گری تا تسهیلگری و اعتمادسازی
دولت‌ها در عصر اقتصاد دیجیتال باید نقش «رگولاتور هوشمند» و «تسهیل‌گر» را بپذیرند، نه اینکه خود به رقیب بخش خصوصی یا مانع توسعه بدل شوند. رئیس هیئت‌مدیره سندیکای شناسا محورهای زیر را لازمه اصلاح محیط کسب‌وکار می‌داند:
الف) اعتماد به بخش خصوصی در پروژه‌های ملی: در توسعه زیرساخت‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات، نگرانی جدی از ترجیح شرکت‌های خصولتی و شبه‌دولتی در مناقصات وجود دارد. توان تخصصی شرکت‌های مستقل بخش خصوصی باید محور اصلی اجرای پروژه‌های زیرساختی قرار گیرد.
ب) رفع موانع تأمین تجهیزات: با وجود چالش‌های ناشی از تحریم و دشواری در تأمین تجهیزات سخت‌افزاری و مخابراتی، تسهیل واردات فناوری و تجهیزات اندازه‌گیری و نقشه‌برداری یک ضرورت فوری است.
ج) حمایت ساختاری توسط تشکل‌های بالادستی: نهادهایی چون فدراسیون صادرات انرژی و اتاق‌های بازرگانی موظفند با تعامل سازنده با حاکمیت، فضای کسب‌وکار را برای شرکت‌های دانش‌بنیان هموار سازند.
۵. شبکه‌سازی تشکلی؛ محرک هم‌افزایی و تشکیل کنسرسیوم‌ها
حضور هدفمند در نمایشگاه‌های بین‌المللی نظیر الکامپ و رویدادهای تخصصی صنعتی، فرصتی مغتنم برای گفت‌وگو و شبکه‌سازی چهره‌به‌چهره است. اتصال تشکل‌های حوزه انرژی و نفت به سندیکاهای تخصصی مانند «شناسا»، شناخت دقیق نیازها، شکل‌گیری کنسرسیوم‌های مشترک و تدوین «معماری‌های مرجع و استانداردهای ملی هوشمندسازی» را محقق خواهد ساخت.
سخن پایانی
گذار به سمت صنعت هوشمند و بهره‌ور نیازمند سه ضلع هماهنگ است: داده‌های دقیق حاصل از تجهیزات IoT و شناسا، تحلیل پیشرفته مبتنی بر هوش مصنوعی و بسترسازی حاکمیتی بدون انحصار. سندیکای شرکت‌های شناسایی، مکان‌یابی رادیویی و تجهیزات نقشه‌برداری (شناسا) همچنان به عنوان بازوی تخصصی بخش خصوصی، توسعه این هم‌افزایی را در صدر اولویت‌های ملی خود قرار داده است.