تحلیل تخصصی رویکرد تعاملی سندیکای شناسا و شورای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی در بازمهندسی فرایندهای تایید نمونه رادیویی
توسعه زیرساخت‌های اقتصاد دیجیتال، فناوری‌های مکان‌محور (Geomatics)، سیستم‌های ناوبری ماهواره‌ای (GNSS) و سامانه‌های ردیابی و اینترنت اشیاء (IoT)، در گرو چابکی زنجیره تامین تجهیزات سخت‌افزاری و سامان‌بخشی به رویه‌های رگولاتوری است.
یکی از چالش‌های بنیادین پیش‌روی شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور این حوزه در کشور، پیچیدگی، تطویل و عدم شفافیت در فرایندهای «تایید نمونه (Type Approval)» و آزمون‌های آزمایشگاهی در ارتباطات رادیویی است.
در همین راستا و با هدف صیانت از حقوق اعضا و مانع‌زدایی از مسیر تجاری‌سازی فناوری‌های ارتباطی و مکان‌مبنا، سندیکای شرکت‌های شناسایی و مکان‌یابی رادیویی (شناسا) با بهره‌گیری از ظرفیت‌های قانونی حاکم، درخواست موضوع «اصلاح، شفاف‌سازی و استانداردسازی فرآیندهای ترخیص، آزمون و تأیید نمونه تجهیزات رادیویی و نقشه‌برداری» را در دستور کار کارشناسی دبیرخانه شورای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی (مستقر در اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران) قرار داد که در نشست تخصصی شهریورماه ۱۴۰۵ مورد واکاوی قرار گرفت.
• رسالت صنفی سندیکای شناسا در پرتو مأموریت شورای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی
• پیوند مأموریت‌ها در چارچوب قانون بهبود مستمر محیط کسب‌وکار
شورای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی بر اساس ماده ۱۱ و ۱۲ قانون بهبود مستمر محیط کسب‌وکار (مصوب ۱۳۹۰)، مرجع عالی بررسی و رفع موانع کسب‌وکار، اصلاح قوانین و مقررات مخل و ایجاد موازنه ساختاری میان تصمیم‌گیران حاکمیتی و تشکل‌های تخصصی است.
سندیکای شناسا به‌عنوان بازوی تخصصی و نماینده بخش خصوصی در صنعت شناسایی، فرکانس، مکان‌یابی و ابزار دقیق مهندسی، با استناد به مواد ۲ و ۳ قانون مذکور (الزام دستگاه‌های اجرایی به اخذ نظر تشکل‌های اقتصادی ذی‌ربط پیش از اتخاذ تصمیم) و مواد ۲۴ و ۳۰ (اصل شفافیت و اطلاع‌رسانی پیشین مقررات)، پیگیری مطالبات فنی و اجرایی اعضا را در بالاترین سطوح حاکمیتی دنبال می‌کند.
کالبدشکافی چالش‌های شش‌گانه در فرایند تایید نمونه و مقررات‌گذاری رادیویی
مهم‌ترین محورهای کارشناسی طرح‌شده از سوی سندیکا که نیازمند بازنگری ساختاری در مقررات رگولاتوری است، بر ۶ اصل محوری استوار است:
۱- ابهام در دامنه شمول تجهیزات کم‌خطر (Low Risk)
به‌موجب تصمیم رگولاتوری (**CRA-DEC 9021/1 مصوب بهمن ۱۳۹۹**)، تجهیزات دارای بلوتوث با توان کمتر یا مساوی ۱۰ میلی‌وات (EIRP $\le 10\,\text{mW}$) برای کلیه دستگاه‌ها معاف از اخذ تأیید نمونه تعریف شده‌اند؛ اما معافیت ماژول‌های وای‌فای (Wi-Fi) کم‌توان صرفاً محدود به یک فهرست بسته گردیده و تجهیزات تخصصی نقشه‌برداری، ژئوماتیک و کنترلرهای GNSS را در بر نگرفته است. ضرورت دارد با استقرار یک قاعده عام، وضعیت معافیت این ادوات تخصصی از اخذ گواهی تأیید نمونه و سازوکار مستندسازی توان آن تدوین و ابلاغ شود.
۲- ضابطه‌مندسازی پذیرش نتایج آزمون آزمایشگاه‌های بین‌المللی (ILAC)
اعتبارسنجی گزارش‌های آزمون مراجع بین‌المللیِ تحت اعتبار ILAC نباید به تصمیمات موردی و سلیقه‌ای محدود شود. تدوین شیوه‌نامه‌ای شفاف مشتمل بر ضوابط پذیرش، فهرست آزمایشگاه‌های مرجع، مدت اعتبار گزارش‌ها، نسخه‌های معتبر استاندارد، تعرفه و زمان‌بندی بررسی اسناد و سازوکار اعتراض، از ضرورت‌های انکارناپذیر زنجیره تأمین است. در این شیوه، فرایند «اصالت‌سنجی اسناد» باید کاملا از «تکرار آزمون فیزیکی» تفکیک گردد.
۳- تمدید گواهی‌های تأیید نمونه و تعریف دقیق «مشخصات اساسی»
بر اساس مواد ۵-۵ و ۶-۴ «آیین‌نامه تأیید نمونه تجهیزات ارتباطی و فناوری اطلاعات» (مصوب جلسه ۵۳ مورخ ۱۳۸۷/۰۹/۱۰ کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات)، نیاز به آزمون مجدد صرفا در زمان تغییر مشخصات فنی و عملکردی الزامی است. با این حال، عدم شفافیت مفهوم «مشخصات اساسی» منجر شده تغییرات غیررادیویی (نظیر حافظه، رنگ یا رابط کاربری) موجب ابطال گواهی و تحمیل آزمون کامل شود. سندیکا موارد زیر را مطالبه نموده است:
* تفکیک تغییرات اساسی از غیراساسی
* برقراری رویه **تأییدیه خانواده محصول (Product Family Approval)**
* استفاده مجدد از نتایج آزمون ماژول و پلتفرم‌های مشترک
* افزایش دوره اعتبار گواهی‌های پایه از **۳ سال به ۵ سال** برای محصولات با پلتفرم ثابت
۴- الزام به اعلام پیشینی «برنامه و شناسنامه آزمون» (Test Plan)
مستند به ماده ۳-۱ آیین‌نامه مصوب جلسه ۵۳ کمیسیون، متقاضی باید پیش از تحویل نمونه فیزیکی به آزمایشگاه، از برنامه ارزیابی، عناوین آزمون‌ها، استانداردهای مرجع، هزینه‌ها و مدت‌زمان اجرا به‌صورت مکتوب و سیستمی مطلع گردد تا از تحمیل آزمون‌های موازی و هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده جلوگیری شود.
۵- تدوین شاخص کلیدی عملکرد (KPI) واقعی برای زمان کل فرایند ترخیص
شاخص‌های فعلی مانند «میانگین زمان ترخیص گمرکی»، صرفاً بازه زمانی پس از صدور مجوز رگولاتوری را می‌سنجند و توقف‌های طولانی در مراحل اخذ نوبت، پذیرش اسناد و آزمون آزمایشگاهی را نادیده می‌گیرند. مطالبه سندیکا، محاسبه زمان کل فرایند (End-to-End) به تفکیک مراحل و انتشار عمومی شفاف آن است.
۶- شفافیت نظام آزمایشگاهی و سازوکار داوری و تجدیدنظر فنی
مستند به مواد ۹-۴، ۱۰-۱ و ۱۰-۲ آیین‌نامه تأیید نمونه، رگولاتور مکلف به انتشار عمومی فهرست آزمایشگاه‌های همکار، حدود صلاحیت، تعرفه‌های مصوب و جدول زمانی آزمون‌ها است. ایجاد سامانه اعتراض، امکان ارجاع به آزمایشگاه دوم (Second Opinion) و تشکیل کمیته تخصصی تجدیدنظر با حضور نمایندگان تشکل صنفی از پیش‌نیازهای حاکمیت شرکتی و تنظیم‌گری عادلانه است.
چارچوب قوانین و مستندات بالادستی مرتبط
سند بالادستی / مقرره | بند / ماده استنادی | موضوع و اثر حقوقی |
قانون بهبود مستمر محیط کسب‌وکار (۱۳۹۰) | مواد ۲، ۳، ۱۱، ۱۲، ۲۴، ۳۰ | الزام به مشورت با تشکل‌ها، شفافیت پیشینی مقررات و ایجاد بسترهای رفع اختلاف در شورای گفت‌وگو |
| مصوبه جلسه ۵۳ کمیسیون تنظیم مقررات (۱۳۸۷) | مواد ۳-۱، ۵-۵، ۶-۴، ۹-۴، ۱۰ | آیین‌نامه مادر تأیید نمونه، حدود اعتبار گواهی‌ها، الزامات تمدید و شفافیت عملکرد آزمایشگاه‌ها |
| تصمیم رگولاتوری CRA-DEC 9021/1 (۱۳۹۹) | پیوست تجهیزات کم‌خطر | ضوابط معافیت تجهیزات کوتاهاتاق/کم‌توان رادیویی (بلوتوث و وای‌فای) |
| استانداردهای بین‌المللی ILAC / MRA | موافقت‌نامه‌های شناسایی متقابل | پذیرش اسناد آزمون آزمایشگاه‌های آکردیته بین‌المللی بدون تکرار آزمون محلی |
راهکار پیشنهادی و چشم‌انداز تعاملات
سندیکای شناسا با رویکردی ایجابی و توسعه‌محور، پیشنهاد تشکیل کارگروه مشترک تخصصی متشکل از:
1- نمایندگان سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی
2- دبیرخانه شورای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی (اتاق ایران)
3- کارشناسان فنی سندیکای شناسا
4- نمایندگان وزارت صنعت، معدن و تجارت و گمرک جمهوری اسلامی ایران
را ارائه نموده است تا با تعیین مهلت مشخص، نسبت به تدوین «شیوه‌نامه اجرایی جامع تأیید نمونه، پذیرش گزارش‌های ILAC، تمدید گواهی‌ها و ترخیص تجهیزات شناسایی و مکان‌یابی» اقدام نمایند.
این اقدام ساختاریافته در شورای گفت‌وگو، گامی راهبردی در راستای تبدیل تصمیمات موردی به رویه‌های شفاف، باثبات و قابل پیش‌بینی است؛ مؤلفه‌ای که ضامن امنیت سرمایه‌گذاری، کاهش بهای تمام‌شده فناوری در کشور و ارتقای رقابت‌پذیری نخبگان و صنایع فناور به شمار می‌آید.
شناسا پیشرو در نو آوری و تحول دیجیتال